Bijzonder groen

Binnen de gemeente Leeuwarden zijn vijf heemparken te vinden. Het zijn stuk voor stuk groene oases, gekenmerkt door inheemse, soms bijzondere planten. De parken zijn van grote waarde voor allerlei diersoorten en zijn daarnaast ook van groot recreatief en cultuurhistorisch belang.

Het ontstaan van heemparken

Het ontstaan van de heemparken hebben we vooral te danken aan de heer Albert van Essen. Hij werd geboren in 1909 op het eenzame eiland Morotai in de Molukse zee waar zijn vader arts en zendeling was. Hij bracht zijn jeugd door in de overweldigende tropische wouden van het eiland waar tijgers en wilde zwijnen ‘s nachts onder het bamboehuis liepen. Aangekomen in Leeuwarden, net na de oorlog, trof hij een stad aan met zwaar gehavend groen. In 1946 werd hij opzichter bij gemeente Leeuwarden, als snel opperde hij plannen voor het aanleggen van heemparken, naar het voorbeeld van Amstelveen. Zijn jaren in de wilde natuur van Indonesië bleven voor hem een bron van inspiratie, en misschien tevens de motor van zijn doorzettingsvermogen om de plannen te verwezenlijken. 20 Jaar later was de eerste heemtuin een feit.

Heempark Kastanjestraat

Dit heempark in de wijk Heechterp is in de jaren ’60 aangelegd en daarmee het oudste heempark in de gemeente. Met een oppervlakte van 3226 m2 is het ook het kleinste. Het is een bosmilieu

met veel stinzenplanten, adelaarsvaren en een vijver in het midden. Langs de vochtige oevers en leuke graslandjes groeien onder andere poelruit, rietorchis en grote ratelaar. 

Heempark Lekkumerend

In de jaren ’80 is in de Vrijheidswijk heempark Lekkumerend aangelegd. In het bijna 4000 m2 grote park bevindt zich een boomgaard met oude fruitrassen en een vlinderheuvel. Opmerkelijk is een grasland waar in het verleden veel puin is gestort en zware machines de bodem verdichtten. Het zag er niet hoopvol uit, maar door de juiste soorten in te zaaien en een toegepast beheer is het nu één van onze leukste graslanden. Je vindt er bijvoorbeeld grote ratelaar, akker- en ruig klokje, kievitsbloem, gewone margriet en knoopkruid.

Heempark Goutum

Het landelijk en ydillisch gelegen heempark Goutum beslaat zo’n 6940 m2. Dit park is net als het heempark Lekkumerend tot stand gekomen in de jaren ’80. Vanuit de heemtuin zie je grazende paarden en hoor je in de lente weidevogels van de naast gelegen weilanden. Lente is ook de tijd waarin de graslanden helemaal geel kleuren door de slanke sleutelbloem, ook groeit er kievitsbloem.

Op zomerse mooie dagen is het er blauw van het bloeiend akkerklokje dat samen met agrimonie en knopkruid veel insecten en vlinders aantrekt.

Heempark Wirdumervaart

Maar vlakbij, aan de andere kant van de weg, ligt de 9216m2 grote heemtuin Wirdumervaart, uit de jaren ‘70. Het is een oase van rust in de drukke stad, met zeer veel verschillende biotopen waaronder een kikkerpoel en rietorchissen aan de oevers.

Heempark Kalkvaart

De Kalkvaart is het grootste heempark van Leeuwarden. Met 22.230m2 strekt het zich twee kilometer uit, tussen de wijk Bilgaard en het Leeuwarderbos. De hoofdingang bevindt zich aan de oostkant, in de wijk Havankpark, er loopt een fietspad en een wandelpad doorheen. Alhoewel Leeuwarden in het zeekleigebied ligt, is in het park goed te zien, dat de stad op een kelderwal van lichter zavel gebouwd is. De westkant van het park ligt hoger en de zavel zorgt hier voor een rijkere paddenstoelengroei dan in het oostelijke deel. Het park herbergt veel verschillende landschapstypen. In het open bos staat zomereik, es, zoete kers en haagbeuk. Onder de bomen bloeien in de lente slanke sleutelbloem en boshyacinten, zomers wordt het stokje overgenomen door ruig klokje, reuzenzwenkgras en schaduwkruiskruid. In het elzen-essenbos zijn veel essen ziek vanwege de essentaksterfte. Vanwege de veiligheid halen we dode bomen geleidelijk aan weg. Zaailingen, met name van meidoorn, haagbeuk en eik laten we staan en vervangen op termijn de essen. De kleibodem is hier in het voorjaar helemaal bedekt met daslook, longkruid en bosanemoon.

Ze worden opgevolgd door zevenblad, ruig klokje en reuzenzwenkgras. In het ruige grasland bloeit ‘s zomers koninginnekruid, kattenstaart en bosandoorn. Het aanwezige akkerveld wordt jaarlijks  bewerkt en ingezaaid met eenjarige akkeronkruiden. Dit slaan we af en toe over, om de bodem even rust te geven. De knotwilgen die in een laan staan, leveren ieder jaar tijdens het snoeien tenen op waarmee hutten en schermen gemaakt worden.

Groen beleidsplan

De heemploeg, een team van vijf medewerkers, beheert de heemparken en andere ecologische zones in de stad. Het beheer is gericht op het behouden van de biodiversiteit en een natuurlijke uitstraling. De heemparken zijn slechts een deel van een steeds breder wordend netwerk van natuurvriendelijke gebieden van gemeente Leeuwarden. De ervaring die in de heemparken is opgedaan met het beheer, wordt ook elders in de stad benut in de vorm van advies of uitvoering van specifieke werkzaamheden. Er wordt dan vaak samengewerkt met andere wijkploegen, maar ook met scholen en burgers. Scholen gebruiken de parken voor excursies, met name de paddenstoelenexcursies zijn in trek. Ook doen leerlingen mee aan zaaiacties in de parken. Snoeihout wordt op diverse schoolpleinen gebruikt voor het bouwen van hutten. Dit past allemaal uitstekend in het “Groen beleidsplan” van gemeente Leeuwarden.